Hệ thống bầu cử tại New Zealand, có thể bạn chưa biết?

Parliament là gì?

Parliament là cơ quan quyền lực cao nhất tại New Zealand. Sau 3 năm sẽ. Nhân dân New Zealand sẽ tiến hành bầu cử toàn quốc, để chọn ra 120 đại biểu quốc hội (MPs), đại diện cho mình.

Các đại biểu này là thành viên của các đảng chính trị tại New Zealand. Bao gồm:

  • Có 2 đảng chính là Main Paties: National và Labour
  • Và nhiều đảng nhỏ Minor Parties: Green, Act, NZ First, Maori party, TOP

Ai là người ủng hộ cho các đảng này:

National: theo tư tưởng tư bản chủ nghĩa, thường tập trung vào các mục tiêu tài chính và kinh tế khi nắm quyền. Vì vậy, người ủng hộ họ là dân làm kinh doanh, famers, những người tin vào nền kinh tế thị trường tự do hay những người thích được giảm thuế.

Labour: theo hướng xã hội chủ nghĩa (social oriented), tập trung vào các chỉ số an sinh xã hội, giảm khoản cách giàu nghèo. Vì vậy, người ủng hộ họ là dân lao động, làm công sở, các tổ chức công đoàn (Unions), Cộng đồng người Maori và Pacific, người nhận trợ cấp từ chính phủ. Trong những cuộc bầu cử gần đây, họ cũng nhận được nhiều ủng hộ của giới trẻ New Zealand.

NZ First là 1 đảng có thiên hướng trung hữu (centrist orientation), họ thận trọng trong chính sách nhập cư, coi trọng các giá trị thượng tôn luật pháp, quan tâm đến các chính sách cho người cao tuổi. Vì vậy Voters của NZ First là thường lànhững người cao tuổi. Ngoài ra, những người không thỏa mãn với các chính sách của 2 đảng chính, dân ở các tỉnh nhỏ (nơi họ thấy, tiếng nói của mình không được nắm nghe bởi các chính đảng) cũng thường xuyên bỏ phiếu cho họ.

Đảng Green, tên gọi đã thể hiện khuynh hướng chính trị của họ. Bảo vệ và thân thiện với môi trường là mối quan tâm hàng đầu của họ. Họ cũng quan tâm đến bất bình đẳng giàu nghèo trong xã hội. Ủng hộ các cách nhìn tiến bộ về việc bình đẳng giới hay người đồng giới tại New Zealand. Young votes cũng rất ủng hộ họ.

Đảng Act có khuynh hướng khá giống với National. Họ ủng hộ nền kinh tế thị trường, hạn chế sự can thiệp của chính phủ, đề cao sự tự do cá nhân, tin vào triết lý làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít. Dân kinh doanh, đầu tư bất động sản, những người tin vào việc cắt giảm chi tiêu công là những người ủng hộ Act.

120 ghế quốc hội được chia thế nào?

Hệ thống bầu cử MPP (Mixed-Member Proportional) được sử dụng để phân chia 120 ghế này.

Cụ thể như sau:

Trong phiếu bầu cử, sẽ có 2 phần: Party Vote và Electorate Vote

Party vote là bầu cho party mà bạn ủng hộ

Electorate vote là bầu cho đại diện dân biểu tại khu vực bạn sinh sống. Những đại đại diện dân biểu này thuộc các đảng chính trị tại New Zealand.

Trong 120 ghế:

  • 72 ghế được xác định từ những người thắng cử từ các địa phương (Electorate Vote)
  • 45 ghế từ Party list của các đảng.

The 5% threshold

Hệ thống MMP quy định,

  • chỉ có những Đảng có tỷ lệ phần trăm party vote từ 5% mới được tham gia chia 120 ghế.
  • Trừ trường hợp, đảng đó có dân biểu thắng cử ở khu vực (Electorate Vote)

Mình sẽ dùng kết quả của những poll gần đây để cho các bạn dễ hiểu.

Đây là kết quả thăm dò tỷ lệ ủng hộ của các đảng tại ngày 25/5/2023. Nếu đây là kết quả bầu cử vào ngày 15/10/2023, thì chỉ có 4 đảng có party vote cao hơn mức 5%  (National, Labour, Green, Act) và TPM 2% là được chia ghế trong quốc hội

Thì 120 ghế quốc hội sẽ được phân chia như sau:

National có 47 ghế

Act 15 ghế

Labour 46 ghế

Green 9 ghế

TPM 3 ghế

Để thành lập chính phủ, một đảng hoặc liên minh đảng cần ít nhất 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong trường hợp này National và Act với 62 ghế, đã đủ điều kiện quá bán để thành lập chính phủ.

The King Maker

The King Maker là 1 thuật ngữ chỉ kết quả của quốc bầu cử không phụ thuộc vào 2 đảng lớn, mà phụ thuộc vào các đảng nhỏ, vì các đảng lớn không đủ 61 ghế để thành lập chính phủ.

Đây là kết quả thăm dò tỷ lệ ủng hộ của các đảng tại ngày 4/10/2023, 11 ngày trước khi có kết quả của cuộc bầu cử

Nếu đây là kết quả của cuộc bầu cử, NZF với 6% party vote, chính thức trở lại quốc hội.

120 ghế quốc hội sẽ được chia như sau:

Cả 2 liên minh NAT+Act (59 ghế) hay Labour+Green+TPM (53 ghế) đều không đủ quá bán để thành lập chính phủ. NZF chỉ với 6% party vote sẽ là người quyết định liên minh nào sẽ giành thắng lợi. Và từ đó 1 lần nữa trở thành King Maker.

Liên Minh Lab/green/TPM đã nói không hợp tác với NZF. Tuy nhiên, sự khác biệt về giá trị giữa NZF và liên minh NAT+ACT, làm cho người dân lo sợ về 1 chính phủ bất ổn, ông đánh xuôi và bà thổi ngược nếu liên minh NAT/ACT/NZF thành lập chính phủ.